Đạo Đức Kinh – Chương 2
Nguyên văn
天下皆知美之爲美, 斯惡已; 皆知善之爲善, 斯不善已. 故有無相生, 難易相成, 長短相形, 高下相傾, 音聲相和, 前後相隨. 是以聖人處無爲之事, 行不言之教; 萬物作焉而不辭, 生而不有, 爲而不侍, 功成而不居. 夫唯不居, 是以不去.
Phiên âm
Thiên hạ giai tri mỹ chi vi mỹ, tư ác dĩ; Giai tri thiện chi vi thiện, tư bất thiện dĩ.
Cố hữu vô tương sinh, nan dị tương thành, Trường đoản tương hình, cao hạ tương khuynh, Âm thanh tương hòa, tiền hậu tương tùy.
Thị dĩ thánh nhân xử vô vi chi sự, hành bất ngôn chi giáo; Vạn vật tác yên nhi bất từ, Sinh nhi bất hữu, vi nhi bất thị, công thành nhi bất cư. Phù duy bất cư, thị dĩ bất khứ.
Dịch nghĩa
Thiên hạ đều biết thế nào là đẹp, thì đã có cái xấu rồi; Đều biết thế nào là thiện, thì đã có cái ác rồi.
Cho nên: Có và Không sinh ra lẫn nhau; Khó và Dễ tạo nên nhau; Dài và Ngắn làm rõ nhau; Cao và Thấp dựa vào nhau; Âm và Thanh hòa hợp với nhau; Trước và Sau đi theo nhau.
Vì vậy, thánh nhân làm việc mà không cưỡng cầu (vô vi), dạy dỗ mà không cần dùng lời. Để mặc vạn vật sinh sôi mà không can thiệp, Nuôi dưỡng mà không chiếm hữu, làm mà không cậy công, việc thành mà không nhận vinh hiển. Chính vì không nhận lấy, nên công đức ấy không bao giờ mất đi.
Diễn giải
Lão Tử chỉ ra tính nhị nguyên (đối đãi) của thế giới. Mọi khái niệm như Đẹp - Xấu, Thiện - Ác chỉ tồn tại khi có sự so sánh. Khi ta định nghĩa một tiêu chuẩn về "Đẹp", ta vô tình tạo ra sự kỳ thị với cái "Xấu". Sự phân biệt này chính là nguồn cơn của mọi rối ren và phiền não.
Thực tại không có sự phân tách. "Có" và "Không" là hai mặt của một đồng xu. Không có "Khó" thì không thể biết thế nào là "Dễ". Sự vật chỉ hiện hữu trọn vẹn khi ta nhìn thấy cả hai mặt đối lập của nó trong một thể thống nhất.
"Vô vi" không phải là không làm gì, mà là làm một cách thuận tự nhiên, không có cái tôi cá nhân xen vào. Giống như mặt trời chiếu sáng hay dòng sông chảy, chúng làm mọi thứ nhưng không đòi hỏi sự ghi nhận.
Khi làm mà không "cậy công", không "chiếm hữu" kết quả, thì kết quả đó trở thành một phần của tự nhiên, tồn tại vĩnh hằng. Ngược lại, càng cố nắm giữ hay khoe khoang, thì giá trị của việc làm ấy càng dễ bị phai tàn theo thời gian và sự phán xét của người đời.
Ngẫm
Nếu không còn tiêu chuẩn để so sánh, thế gian sẽ ra sao?